Aleksandr B. Żuk "Karabiny, karabinki i pistolety maszynowe. Encyklopedia długiej broni wojskowej XX wieku."

Drugi tom encyklopedii Żuka – broń długa XX wieku napisana dla KGB

„Karabiny, karabinki i pistolety maszynowe. Encyklopedia długiej broni wojskowej XX wieku" to drugi i ostatni zrealizowany tom wielkiego projektu encyklopedycznego Aleksandra B. Żuka. Po tragicznej śmierci autora plany dalszych tomów (m.in. poświęconego broni artyleryjskiej) nigdy nie doczekały realizacji – tym większa jest wartość obu ukończonych woluminów. Tom o broni długiej powstał w ZSRR w 1987 roku, cztery lata po „Rewolwerach i pistoletach", i podobnie jak poprzednik był dostępny wyłącznie w obiegu zamkniętym. Na polskim rynku ukazał się nakładem Bellony w 2016 roku – blisko trzy dekady po premierze oryginału.

Książka przetłumaczona jest na blisko 20 języków i do dziś uchodzi za jedno z najlepszych kompendiów tego rodzaju w opinii bronioznawców na całym świecie. W środowisku polskim, podobnie jak tom pierwszy, przez wiele lat była pozycją trudno dostępną – jej posiadanie stanowiło wyróżnik wśród znawców. Polskie wydanie Bellony, starannie opracowane i uzupełnione przez Leszka Erenfeichta, nadrobi ten dług z nadwyżką.

Struktura katalogu – od karabinów powtarzalnych po karabinki szturmowe

Podział według kategorii i chronologii

Żuk podzielił katalog na cztery główne kategorie broni, ułożone w porządku chronologicznym: karabiny powtarzalne (od argentyńskich Mauserów po włoskie Carcano), karabiny samopowtarzalne i automatyczne na nabój pełnej mocy (SVT-40, M1 Garand, FN FAL, G3 i inne), pistolety maszynowe (od MP 18 po Uzi i MP5) oraz karabiny automatyczne i karabinki szturmowe na nabój pośredni (StG 44, AK-47, M16, FAMAS i inne). W ramach każdej kategorii modele opisane są alfabetycznie według kraju pochodzenia – bez faworyzowania żadnego producenta ani tradycji zbrojeniowej.

Wstępy do rozdziałów i kontekst historyczny

Każdą kategorię poprzedza autorski wstęp, w którym Żuk omawia historię i logikę ewolucji danego typu broni. Dlaczego karabin bolt-action zdominował I wojnę światową, a w II wojnie zastąpił go karabin samopowtarzalny? Skąd pomysł na nabój pośredni i dlaczego karabinek szturmowy stał się standardem piechoty drugiej połowy XX wieku? Te pytania Żuk zadaje i odpowiada na nie z precyzją oficera służb specjalnych, któremu encyklopedia miała służyć do realnych zadań operacyjnych.

Rysunki piórkiem – ilustracje lepsze od fotografii

Podobnie jak w tomie o broni krótkiej, kluczową wartością ilustracyjną są precyzyjne rysunki piórkiem wykonane w jednolitej skali. Technika ta, wybrana celowo przez Żuka, pozwala uchwycić różnice między wariantami danego modelu w drobnych szczegółach geometrycznych, które na zdjęciach giną w cieniu lub pod kątem ujęcia. Kształt muszki, profil komory zamkowej, geometria kolby, sposób mocowania lunety – wszystko widoczne na pierwszy rzut oka i porównywalne między modelami bez konieczności sięgania do wielu źródeł.

Na końcu książki znajdują się tablice porównawcze i indeksy ułatwiające szybkie odnajdowanie konkretnych modeli oraz zestawienie kalibrów stosowanych w broni długiej omawianego okresu – od 6,5×50 Arisaka po 7,62×51 NATO i 5,56×45 mm.

Rola Leszka Erenfeichta w polskim wydaniu

Redaktorem merytorycznym polskiego wydania jest Leszek Erenfeicht – jeden z czołowych polskich bronioznawców, zastępca redaktora naczelnego magazynu „Strzał" i współautor monografii „Nie tylko VIS". Erenfeicht nie ograniczył się do korekty terminologicznej: według komentarzy znawców środowiska znacząca część tekstu polskiego wydania wyszła spod jego pióra, uzupełniając i rozwijając skrótowe fragmenty oryginału. Dzięki temu polska wersja jest pod względem merytorycznym bogatsza od oryginału rosyjskiego i bardziej przystępna dla czytelnika nieoperującego radziecką nomenklaturą zbrojeniową.

Dla kogo jest ta książka i jak jej używać

Encyklopedia Żuka funkcjonuje jednocześnie jako podręcznik identyfikacyjny, leksykon historyczny i kompendium techniczne. Kolekcjoner broni długiej znajdzie tu precyzyjne informacje pozwalające zidentyfikować wariant i kraj produkcji egzemplarza. Historyk wojskowości – narzędzie do weryfikacji, jaką konkretnie broń stosowały poszczególne armie w danych konfliktach. Strzelec sportowy i pasjonat militariów – dogłębne wyjaśnienie, dlaczego jego karabinek wygląda tak, a nie inaczej, i skąd wywodzi się każde z zastosowanych rozwiązań. Tom ten jest naturalną parą do „Rewolwerów i pistoletów" – razem tworzą najpełniejszą dostępną po polsku encyklopedię broni palnej XX wieku.

Dane wydawnicze

• Tytuł: Karabiny, karabinki i pistolety maszynowe. Encyklopedia długiej broni wojskowej XX wieku
• Autor: Aleksandr B. Żuk
• Redakcja merytoryczna (wyd. polskie): Leszek Erenfeicht
• Wydawnictwo: Bellona
• Rok wydania: 2024
• Liczba stron: 328
• Format: ok. 20,5 × 29,5 cm
• Oprawa: twarda
• Język: polski
• ISBN (wyd. 2016): 978-83-11-13952-7
• Tematyka: katalog broni długiej (karabiny, PM, karabinki szturmowe) z całego świata, historia broni palnej XX w.
• Seria: drugi tom encyklopedii Żuka (tom I: Rewolwery i pistolety)