Z. Gwóźdź, L. Erenfeicht "Nie tylko VIS. Polskie pistolety i rewolwery"

Pionierska monografia polskiej broni krótkiej – sto lat w jednym tomie

„Nie tylko VIS. Polskie pistolety i rewolwery" Zbigniewa Gwoździa i Leszka Erenfeichta to pierwsze tak kompleksowe opracowanie historii i konstrukcji polskiej broni krótkiej, jakie ukazało się na polskim rynku wydawniczym. Wydana przez Bellonę w 2019 roku, w formacie albumu (21×30 cm), liczy 688 stron i obejmuje pełne stulecie – od realizacji w Szwajcarii patentu Chylewskiego, uzyskanego jeszcze przed wybuchem Wielkiej Wojny, po pistolet PR-15 przyjmowany do uzbrojenia Wojska Polskiego na przełomie lat 2017 i 2018. ISBN: 978-83-11-15355-4.

Obaj autorzy to uznani polscy eksperci w dziedzinie uzbrojenia i historii wojskowości. Leszek Erenfeicht jest autorem lub współautorem kilkudziesięciu publikacji z zakresu broni strzeleckiej, w tym popularnej serii „Słynna broń". Zbigniew Gwóźdź specjalizuje się w historii polskiego przemysłu obronnego i broni wojskowej. Połączone kompetencje zaowocowały dziełem, które łączy rzetelność naukową z przystępnym językiem i bogatą warstwą ilustracyjną.

Vis wz. 35 – legenda i mity

W powszechnej świadomości polska broń krótka sprowadza się do jednego modelu – pistoletu Vis wz. 35. Rozdział poświęcony tej broni zajmuje niemal ćwierć całej objętości książki i stanowi jej merytoryczne centrum. Autorzy rekonstruują pełną historię projektu: od prac konstruktorów Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego, przez produkcję w Fabryce Broni w Radomiu, wojenne losy egzemplarzy przejętych przez Wehrmacht i produkcję na rzecz Niemców, po wersje powojenne i kolekcjonerski rynek współczesny. Przy okazji obalają liczne legendy krążące wokół tej broni – dotyczące zarówno jej genezy, jak i rzeczywistych właściwości użytkowych.

Okres II Rzeczypospolitej – przemysł obronny budowany od zera

Pierwsza część książki opisuje Polskę międzywojenną jako kraj budujący przemysł zbrojeniowy na surowym korzeniu – bez własnych tradycji, przy stałym braku finansowania, wojennych cłach z sąsiadami i presji ze strony wojska i policji domagających się gotowych produktów. Autorzy omawiają prywatne i państwowe fabryki broni, pierwsze projekty pistoletów, broń importowaną do służby w polskich formacjach, a także modele, które nigdy nie wyszły poza fazę prototypu. Osobny rozdział poświęcony jest polskiej broni krótkiej używanej poza granicami kraju – w służbach emigracyjnych i na obczyźnie.

Spis treści pierwszej części: patent Chylewskiego i pierwsze konstrukcje (rozdz. 1), Vis wz. 35/45 (rozdz. 2), prywatna broń krótka w Polsce międzywojennej (rozdz. 3), niezrealizowane projekty (rozdz. 4), importowane pistolety służbowe (rozdz. 5), polskie pistolety na obczyźnie (rozdz. 6).

Okres PRL – TT, Nagant, program Wanad i eksperymenty z Zielonki

Część druga obejmuje czasy Polski Ludowej – okres, w którym krajowy przemysł obronny działał w cieniu politycznych zależności od Moskwy, a polskie konstruktorskie ambicje co rusz zderzały się z narzuconą standaryzacją radziecką. Autorzy omawiają pistolet TT wz. 1933 i rewolwer Nagant w polskiej służbie, wieloletnie prace nad nowym pistoletem krajowej produkcji, tajemniczy program CZAK, program Wanad oraz pistolety eksperymentalne projektowane w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym w Zielonce. To rozdział pełen nieznanych dotąd szczegółów i dokumentów, które trafiły do druku po raz pierwszy.

Okres współczesny – WIST-94, MAG/VIS 100, Walther P99 i PR-15

Od transformacji ustrojowej do PR-15

Trzecia i najobszerniejsza część dotyczy współczesności. Autorzy opisują tu WIST-94 z Zielonki – pierwszą oryginalną polską konstrukcję pistoletową po 1989 roku – oraz dziewięć kolejnych wcieleń radomskiego Magazynka, czyli linię MAG 95 / VIS 100, której historia jest bogatsza i bardziej skomplikowana, niż sugerują popularne zestawienia. Osobny rozdział poświęcony jest Waltherowi P99 – pistoletowi, który przez lata pełnił rolę podstawowego uzbrojenia polskiej Policji, a w kulturze masowej rozsławił go James Bond. Całość domyka omówienie pistoletu PE z WAT-WITU, polskich rewolwerów służbowych po II wojnie światowej oraz najnowszego pistoletu wojskowego PR-15, produkowanego przez Fabrykę Broni w Radomiu.

Przemysł obronny po 1989 roku

Autorzy nie unikają trudnych tematów: opisują, jak odzyskanie suwerenności paradoksalnie pogorszyło sytuację polskiego przemysłu zbrojeniowego, który utracił gwarancje państwowego finansowania i po raz pierwszy musiał zmierzyć się z koniecznością produkcji broni dla cywilnego rynku – zadanie, do którego nie był przygotowany ani mentalnie, ani technologicznie. To wątek aktualny dla każdego, kto śledzi współczesny rozwój FB Radom i WBP Rogów.

Warstwa ilustracyjna i wartość kolekcjonerska

Książka ilustrowana jest kilkuset fotografiami – zarówno monochromatycznymi, jak i kolorowymi. Obejmują one zdjęcia samej broni (w tym rzadkich prototypów i egzemplarzy ze zbiorów prywatnych i muzealnych), rysunki techniczne oraz ilustracje epoki pokazujące omawiane modele w rzeczywistym użytkowaniu przez wojsko, policję i służby. Format albumu 21×30 cm i twarda okładka z obwolutą czynią z niej pozycję godną miejsca na półce zarówno biblioteki historycznej, jak i gabinetu kolekcjonera.

Dane wydawnicze

• Tytuł: Nie tylko VIS. Polskie pistolety i rewolwery
• Autorzy: Zbigniew Gwóźdź, Leszek Erenfeicht
• Wydawnictwo: Bellona
• Rok wydania: 2023
• Liczba stron: 688
• Format: 21 × 30 cm
• Oprawa: twarda z obwolutą
• Język: polski
• ISBN: 978-83-11-15355-4
• Tematyka: historia polskiej broni krótkiej 1918–2018